Springsteen en de E Street Band hebben woensdag 14 mei de Europese Land of Hope and Dreams-tour afgetrapt met het eerste van drie concerten in de Co-op Live Arena in Manchester. Voordat hij ook maar een noot speelde, liet Bruce blijken dat hij boos is op de regering van president Trump. Hij lijkt de tour een politieke lading te willen geven. Martijn Harleman die bij het concert was, mailde hierover: “Bruce is door de jaren steeds meer politiek kleur aan het bekennen, maar zo scherp als vanavond had ik het nog niet meegemaakt.” Ook Paul Snelders en Frank Dufour doen verslag, maar eerst nemen we Springsteens uitspraken onder de loep.
Nadat Springsteen en de band het podium hadden betreden, nam Bruce het woord:
“Goedenavond, het is geweldig om in Manchester en terug in het Verenigd Koninkrijk te zijn. Welkom bij de Land of Hope and Dreams-tour. De machtige E Street Band is hier vanavond om een beroep te doen op de rechtvaardige kracht van kunst, muziek en rock-‘n-roll in gevaarlijke tijden. In mijn thuisland, het Amerika waar ik van hou, het Amerika waarover ik heb geschreven en dat al 250 jaar een baken van hoop en vrijheid is, is momenteel in handen van een corrupte, incompetente en verraderlijke regering. Vanavond vragen we iedereen die gelooft in democratie en het beste van onze Amerikaanse beleving om samen met ons op te staan. Verhef je stem tegen autoritarisme en laat de vrijheid weerklinken.”
‘Land of Hope and Dreams’ was het openingsnummer en werd gevolgd door ‘Death to My Hometown’ en ‘Lonesome Day’. ‘My Love Will Not Let You Down’ verving het geplande ‘Seeds’. Daarna droeg Bruce het live-debuut van ‘Rainmaker’ op aan de president: “This is for our dear leader.” Bruce had de laatste regel van het laatste couplet gewijzigd in: “They don’t care or understand how easy it is for freedom to slip through your hands.” Hij speelde aan het einde ook een lange gitaarsolo.
De controle op de macht faalt
Na ‘Youngstown’ volgde ‘Murder Incorporated’, dat sinds het einde van The River-tour in 2017 niet meer gespeeld was. Na ‘Long Walk Home’ verlieten alle muzikanten het podium en pakte Bruce een akoestische gitaar en mondharmonica. Hij nam opnieuw het woord: “De laatste controle op de macht, nadat all checks and balances van de overheid hebben gefaald, zijn de mensen, jij en ik. Het draait om de eenheid van mensen rond een gemeenschappelijke set van waarden. Dat is nu alles wat democratie en autoritarisme met elkaar verbindt. Dus uiteindelijk hebben we alleen elkaar nog.” ‘House of a Thousand Guitars’ was aan het begin van de tour, in 2023, twee keer eerder gespeeld met de band, maar Bruce speelde het nu in een soloakoestische uitvoering. De tekstregels “The criminal clown has stolen the throne. He steals what he can never own” kregen extra bijval uit het publiek.
Bruce spreekt zich uit over onrecht
Daarna was het de beurt aan ‘My City of Ruins’, dat Bruce weer inleidde met een lange toelichting. “Er gebeurt momenteel iets heel vreemds en gevaarlijks. In Amerika vervolgen ze mensen, omdat ze hun recht op vrije meningsuiting gebruiken en hun ongenoegen uiten. Dat gebeurt nu. In Amerika scheppen de rijkste mannen er genoegen in om de armste kinderen ter wereld over te leveren aan ziekte en dood. Dat gebeurt nu. In mijn land scheppen ze sadistisch genoegen in het leed dat ze loyale Amerikaanse arbeiders aandoen. Ze draaien historische wetgeving inzake burgerrechten terug die tot een rechtvaardiger en pluriformere samenleving heeft geleid. Ze laten onze grote bondgenoten in de steek en kiezen de kant van dictators tegen degenen die strijden voor hun vrijheid.
“Ze ontnemen Amerikaanse universiteiten, die niet willen buigen voor hun ideologische eisen, hun financiering. Ze halen inwoners van Amerikaanse straten en deporteren ze, zonder een eerlijk proces, naar buitenlandse detentiecentra en gevangenissen. Dat gebeurt nu allemaal. Een meerderheid van onze gekozen volksvertegenwoordigers is er niet in geslaagd het Amerikaanse volk te beschermen tegen de misstanden van een ongeschikte president en een schurkenregering. Ze hebben geen enkele interesse in, of idee van wat het betekent om door en door Amerikaans te zijn. Het Amerika waar ik al 50 jaar over zing, bestaat echt, en ondanks de fouten is het een geweldig land met geweldige mensen. We zullen dit moment overleven. Ik heb goede hoop, want ik geloof in de waarheid van wat de grote Amerikaanse schrijver James Baldwin zei. Hij zei: ‘In deze wereld is er niet zoveel menselijkheid als men zou willen. Maar er is genoeg.’ Laten we bidden.”
De set vervolgde na ‘My City of Ruins’ met ‘Letter to You’ en ‘Because the Night’. ‘Human Touch’ was een mooie toevoeging. Niet gepland was ‘Thunder Road’, maar Bruce besloot het toch aan het einde van de set te spelen. De toegiften openden met ‘Born in the USA’. Voorafgaand aan ‘Tenth Avenue Freeze-out’ stelde Bruce de bandleden voor. Aan het begin van het nummer wandelde Springsteen achter de pit langs en zong hij het grootste deel van het nummer op een podiumpje tussen de pit en de rest van de vloer. Bij de vermelding van “Big Man joined the band” werden Clarence Clemons en Danny Federici weer op de schermen getoond.
In plaats van ‘I’ll See You in My Dreams’ dat vorig jaar de shows afsloot, koos Bruce nu voor de banduitvoering van ‘Chimes of Freedom’, de cover van Bob Dylan, die hij voor het laatst tijdens de Human Rights Now!-tour in 1988 heeft gespeeld.
Ooggetuigenverslagen van fans
Martijn Harleman was in Manchester en mailde: “Vond het een puike show gisteravond. Dat kwam voor een groot deel door de setting van het lage, open podium zonder grote schermen, zonder afleiding van de cameramannen, zonder de security en fotograaf. Ook de blazers en het koor traden veel minder op de voorgrond. Dat zorgde voor een meer compacte show.
“De show opende met een korte, gesproken inleiding van Bruce. De problemen van Amerika en de hoop op betere tijden zijn al decennia terug te horen in veel van zijn songteksten, ook is hij door de jaren steeds meer politiek kleur aan het bekennen, maar zo scherp als vanavond had ik het nog niet meegemaakt. In korte maar heldere, scherpe en verbeten bewoording liet hij weten dat Amerika in haar 250-jarig bestaan nog niet eerder zo te maken heeft gehad met een corrupte, incompetente en verraderlijke regering. Met de opening van ‘Land of Hope and Dreams’ werd de toon gezet. Vriendschap en vergankelijkheid uit het vorige deel van de tour maakten plaats voor hoop.
“De live-première van ‘Rainmaker’ was sterk. Niet m’n favoriet op de plaat, maar hier op z’n plek en venijnig gezongen. De inleiding ‘dedicated to our dear leader’ zei genoeg. Het drietal ‘Youngstown’, ‘Murder Incorporated’ en ‘Long Walk Home’ was voor mij het sterkste deel van de show. De nummers werden vlot achter elkaar gespeeld, wat voor de hele show gold. Geen ruimte meer voor uitgebreide solo’s voor de blazers en het koor. Ook Curtis King, die voorheen in de spotlights werd gezet bij ‘Nightshift’, bleef op de achtergrond. Ook geen uitgebreide ronde langs de hekken voor onderonsjes met de fans, maar een vlot doorlopende show. Dat hield de focus scherp.
“‘House of a Thousand Guitars’ kan ook overtuigen met alleen akoestische gitaar. De regel ‘The criminal clown has stolen the throne/ He steals what he can never own’ werd met gejoel beantwoord.
“Voorafgaand aan ‘My City of Ruins’ vervolgde Bruce, zittend op het kleine trapje voor het podium, zijn verhaal. Daarin weidde hij verder uit over het gebrek aan gevoel van de Amerikaanse regering richting de burger. Bruce was overtuigd dat dit weer overwonnen zou worden en citeerde de Amerikaanse schrijver James Baldwin: ”In this world there isn’t as much humanity as one would like, but there’s enough.’ Let’s pray.’ Van dichtbij was de emotie op zijn gezicht te lezen.
“Het tweede deel van de show leek meer op de voorgaande reeksen en gaf weer ruimte voor de hits. Het maar weinig gespeelde ‘Human Touch’ sprong daar voor mij bovenuit. ‘Thunder Road’ sloot de eerste set af en overtuigde voor mij ook wat meer dan de vorige leg. Bij ‘Tenth Avenue’ wandelde Bruce helemaal om de pit heen, voor de zitplaatsen langs, vlak daarachter. Tijdens de show was de band ook regelmatig gericht op het publiek achter het podium. Deze zaten vrij hoog, maar waren zichtbaar deel van de show met hun enthousiasme.
“Na de reguliere toegift eindigden ze met ‘Chimes of Freedom’. 37 jaar niet gespeeld en nu zeer welkom om mee af te sluiten. Met een melodie en boodschap die, wandelend naar huis, bleef hangen. Een relatief korte show van 2 uur en 40 minuten, maar wel een overtuigende. De heldere boodschap was niet te missen. Als er een aanhanger van Trump in het publiek heeft gezeten, zal die regelmatig tandenknarsend hebben toegekeken.”
Paul Snelders was ook bij de show en schreef: “Dit was een heerlijk begin. De reden voor de intensiteit daarentegen niet, Bruce was gewoon boos, op die corrupte bende, in het zo vaak door hem bezongen mooie USA. En dat was te merken, de energie en drive spatten er vanaf. Zeker het het eerste uur. Er zaten ontegenzeggelijk schoonheidsfoutjes in de show, maar dat is niet raar bij zo’n eerste concert. En natuurlijk zal iedereen wat te zeggen hebben over de setlist, maar met drie voor mij nieuwe live-nummers: ‘Rainmaker’, ‘House of a Thousand Guitars’ en ‘Chimes of Freedom’ hoor je mij niet klagen. Een heerlijk begin, wordt vervolgd.”
Frank Dufour was er ook bij en schreef: “Dit kwam binnen, Bruce die boos is en in vuur en vlam staat. Een pak Amerikanen moest slikken. Ik ben trotser dan ooit op hem, dit zal een heel speciale tour worden. Wij hebben gisteren geschiedenis meegemaakt, er is nog geen enkele artiest die zo uitgehaald heeft naar de kwast.”
Politieke Bruce in de kranten
Uiteraard hebben Springsteens politieke statements de krant gehaald. De Manchester Evening News kopt over het openingsconcert: ‘Bruce Springsteen is pissed off as he makes explosive statements in historic Manchester gig’. In zijn recensie concludeert journalist Benjamin Blosse: “Waarschijnlijk zouden niet veel andere sterren zo’n focus op politiek kunnen hebben, vooral niet als het in een heel ander land is. Maar Springsteen heeft zijn rock-‘n-roll-persoonlijkheid en zijn fanbase opgebouwd rond zijn openhartige, direct benoembare houding, waardoor hij enkel enthousiast applaus krijgt van degenen die zich hebben gehaast om kaartjes voor deze show te bemachtigen.”
Uncut schrijft in haar recensie: “Springsteen, een stadionveteraan met meer dan 40 jaar ervaring, speelt tegenwoordig zelden nog in overdekte zalen in Europa, maar de relatieve intimiteit van de eerste van drie avonden in dit stadion met 23.500 zitplaatsen biedt een ongewoon dichtbij zicht op een artiest met een missie, die ongetwijfeld de meest politiek geladen show uit zijn carrière levert. Terwijl hij slechts een paar meter van de eerste rijen staat, tonen videoschermen het gezicht van de zanger, gefronst van concentratie, terwijl hij elke zin met passie, precisie en vaak venijn zingt. Springsteen is nu 75 jaar oud. Zijn haar is grijzer en stugger. Hij speelt niet langer gitaar op zijn rug en maakt geen knie-slides meer over het podium zoals hij in zijn jeugd deed, maar hij is nog steeds meer dan in staat om een krachtige show van tweeënhalf uur te leiden die geen moment vuur, zwavel of focus verliest.”
The Guardian beloont het concert met vijf sterren en schrijft: “Er hangt een onontkoombaar gevoel van verlies door de avond, waarin Springsteen rouwt om de verdorren geest en de uitgewist vrijheden van het land waar hij zo van houdt. Maar hoe politiek en polemisch het ook is – er zijn meerdere toespraken – het is niet allemaal kommer en kwel. Springsteen zingt de zin “hard times come and hard times go” in ‘Wrecking Ball’ met zo’n ziedende intensiteit dat het aanvoelt als een mantra. Het laatste stuk barst echter van de vreugde en de nadrukkelijke uitvoering staat symbool voor liefde boven haat en de kracht van eenheid boven verdeeldheid. (…) Maar de keuze om te eindigen met een vurige maar emotionele versie van Bob Dylans ‘Chimes of Freedom’ brengt vanavond een duidelijke boodschap over. En ondanks de pijn en wanhoop die hieraan ten grondslag liggen, zijn er weinig artiesten die met zoveel elegantie en schoonheid hoop kunnen scheppen uit de donkerste krochten van de VS, zoals Bruce Springsteen.”
Eerdere concertverslagen vind je in het touroverzicht van de sectie Concerten.
Setlist 14-5: Land of Hope and Dreams (incl. People Get Ready) / Death to My Hometown / Lonesome Day / My Love Will Not Let You Down / Rainmaker / Darkness on the Edge of Town / The Promised Land / Hungry Heart / My Hometown / Youngstown / Murder Incorporated / Long Walk Home / House of a Thousand Guitars / My City of Ruins / Letter to You / Because the Night / Human Touch / Wrecking Ball / The Rising / Badlands / Thunder Road // Born in the USA / Born to Run / Bobby Jean / Dancing in the Dark / Tenth Avenue Freeze-out / Chimes of Freedom
