Springsteen en de E Street Band hebben op dinsdag 27 mei opnieuw in het Pierre Mauroy-stadion in Lille opgetreden. Dit tweede concert in de Noord-Franse plaats was niet uitverkocht. Waar het eerste concert in Lille op zaterdag nog wisselende reacties opriep en sommige fans zelfs teleurgesteld waren in Springsteens vocale prestatie en fysieke inzet, waren de reacties na het tweede optreden unaniem positief. Be True was erbij, net als Leon Verdonschot, Ruben Heuvelmans, Moses Tjhin, Jelle Woltjer, Paul Snelders, Lennart Bloemhof en Joost Beaumont. Jos Westenberg: “De tegenvallende kaartverkoop voor het tweede concert en de teleurstellende reacties na de eerste show leken voor Bruce brandstof om het beste uit zichzelf te halen.”
Het stadion was bij lange na niet uitverkocht. Dit keer waren er geen zitplaatsen achter het podium; grote zwarte gordijnen schermden de aanblik van lege tribunes af. De halflege vakken elders in het stadion en het halfvolle veld konden echter niet worden verhuld. Daar waar de eerste avond geen echte soundcheck was geweest, besteedde Springsteen en de band nu veel tijd om het geluid beter op orde te krijgen. Zo werden ‘Trapped’, ‘No Surrender’ en ‘Chimes of Freedom’ gespeeld. Van laatstgenoemde cover van Bob Dylan werden de zangpartijen meerdere malen herhaald om de achtergrondzangers goed op elkaar af te laten stemmen.
Om iets na half acht gingen de lichten in het stadion uit en kwam de band het podium op. Springsteen, deze keer gekleed in een blauw gestreept overhemd, stapte in een spotlicht en heette het publiek welkom. Met ‘Land of Hope and Dreams’ trapten Bruce en de band het concert af, waar Bruce de eerste avond nog ‘No Surrender’ koos. Er waren meer wijzigingen in de set: ‘My Love Will Not Let You Down’ kwam op de plek van ‘Seeds’ en ‘Darkness on the Edge of Town’ volgde na ‘Rainmaker’ (eigenlijk stond ‘Atlantic City’ volgens de handgeschreven setlist gepland). ‘My Hometown’ kwam na ‘The River’ en ‘Glory Days’ verving ‘Bobby Jean’ in de toegiften.
‘The River’ was niet gepland, op de setlist stond ‘Reason to Believe’. Het duurde dan ook lang voordat Little Steven de akoestische gitaar gevonden had. Het werd een mooie versie maar helaas begon het publiek veel te vroeg met applaudisseren en juichen, toen Bruce nog pas net het neuriënde outtro had ingezet. Daardoor sloeg hij het slotstuk op mondharmonica over. In ‘My Hometown’ zong Bruce nadrukkelijk “the rug mill” in plaats van “the textile mill”.
De speeches die Bruce gaf, waren uitgebreider dan in Manchester. Voor ‘Rainmaker’ zei Bruce: “When the conditions in a country are right for a demagogue, you can bet one will show up. This is for our dear leader.” Ook bij ‘My City of Ruins’ nam Bruce veel tijd om nog meer negatieve voorbeelden aan te halen waar de regering van Trump in de Verenigde Staten momenteel voor verantwoordelijk is. “Thank you for indulging me”, zei Bruce nadat hij zijn lijst had afgewerkt en hij de steun van zijn publiek voelde door het massale applaus.
Niet alles ging vlekkeloos. Toen Springsteen de witte Telecaster met Bigsby-tremelo voor ‘The Rising’ had opgehaald en aftelde, zette Max Weinberg het intro van ‘Badlands’ in, terwijl de band met ‘The Rising’ begon. Bruce riep “Cut!” en telde opnieuw af. Zo kreeg hij iedereen inclusief Max op het juiste spoor. Little Steven had later, toen de bandleden na ‘Thunder Road’ het applaus van het publiek in ontvangst namen, een kort onderonsje met Max. Hij vond het duidelijk heel komisch dat Max de mist in was gegaan. De drummer leek het heel even niet zo leuk te vinden, maar kon al snel meelachen met Steve.
Bij ‘Born in the USA’ liet Springsteen meer gitaarwerk horen. Aan het einde van ‘Glory Days’ wees Bruce naar Stevie en de microfoon. “Do you want me to sing?”, zei Steve en hij nam het geïmproviseerde zangstuk over terwijl Bruce gitaar bleef spelen. Jos Westenberg: “Steve werd hierdoor meer bij de show betrokken. Eerder op de avond leek Stevie er met zijn gedachten niet helemaal bij. Hij kreeg ook maar één echte solo te spelen (‘Murder Incorporated’) terwijl Nils er twee voor zijn rekening nam (‘Youngstown’ en ‘Because the Night’), beide gespeeld met korte rondtollende bewegingen). Bij de bandintroductie riep Bruce nu ook: ‘On musical improvisation and direction: Little Steven Van Zandt!'”
Voorafgaand aan ‘Chimes of Freedom’ zei Springsteen: “For Lille, for France, for the USA. Liberté, égalité, fraternité”, verwijzend naar de drie kernwaarden van de Franse democratie. Bruce maakte tijdens de show geen verwijzing naar het recente overlijden van Carl ‘Tinker’ West, zijn manager toen hij nog in Steel Mill en Dr. Zoom and the Sonic Boom speelde.
Leon Verdonschot: “Een andere Bruce”
Voordat de titel van de tour werd aangekondigd, vroeg ik me net als iedereen af wat Bruce tijdens deze zomertournee door Europa ging doen: een derde ronde met Letter to You, of iets anders? En wat zou dat ‘iets anders’ dan zijn? Iets héél anders, is na vijf shows duidelijk. Een ander thema, een andere setlist, een ander podium, een andere sfeer, een andere rolverdeling tussen band en publiek, en dus eigenlijk een andere Bruce. Bozer, soms ronduit verbeten, net als de vorige tour bij vlagen geëmotioneerd, maar nu om een andere reden.
Tegelijk is ook iets hetzelfde gebleven: het vaste frame van de show. Net als tijdens de Letter to You-tour liggen de nummers waarop hij zijn verhaal heeft gebouwd vast, net als de speeches die het verhaal toelichten. Toen: vergankelijkheid en verlies van een mensenleven. Nu: vergankelijkheid en verlies van Amerikaanse democratische waarden. Gebleven zijn ook de ondertitels, het bij tweederde van de set nog een keer groots neerzetten van het centrale thema met een akoestisch Letter to You-nummer en de gospelsfeer van een passende klassieker (toen ‘Last Man Standing’ en ‘Backstreets’, nu ‘House of a Thousand Guitars’ en ‘My City of Ruins’), om daarna vanaf ‘Because the Night’ door te stomen naar de finale en toegift, om bij het slotnummer de show rond te maken door nog één keer terug te komen op het centrale thema: toen met ‘I’ll See You In My Dreams’, nu met ‘Chimes of Freedom’.
Hoewel de twee shows in Lille in setlist niet eens heel erg van elkaar verschilden, vond ik ze wel behoorlijk anders. Niet alleen omdat zaterdag het stadion vrijwel vol zat, maar dinsdag Bruce tegen meer lege tribuneplekken heeft aangekeken dan hij sinds de Magic-tour ooit in Europa zal hebben gedaan. En ook niet alleen omdat er dinsdag om akoestische redenen wél een zwart doek achter het podium hing, wat ook een fraaier en rustiger podiumbeeld oplevert. Er stond vooral een andere Bruce dinsdag, en daarmee ook een andere band.
Deze show gaat nadrukkelijk over de staat van zijn land: van de eerste elf nummers dinsdag hebben er zes ‘land’ of ‘town’ in de titel. Het zijn ook de donkerdere, soms zelfs grimmigere nummers uit zijn oeuvre. Het zijn mijn favoriete nummers in zijn catalogus, dus ik vind dit een behoorlijk ultieme setlist. In combinatie met de keuze om de show veel meer op het podium te houden, en veel minder het contact met het publiek te zoeken (duidelijk naast een inhoudelijke ook een fysieke afweging) maakt dit de set beladen, en dat werd zaterdag versterkt doordat Bruce en de band zichtbaar niet heel ontspannen op het podium stonden. Hij maakte zelf soms een wat afwezige indruk, en iedereen leek vooral heel geconcentreerd om de show op de rit te houden. Misschien omdat het pas de tweede stad was, omdat het stadion akoestisch ingewikkeld was, of omdat deze set gewoon nog niet zo’n draaiende machine is als de Letter to You-tour na twee rondes door Europa en de Verenigde Staten, met alle talloze keren uitgevoerde pasjes en bewegingen, die de show soms zelfs een beetje ‘glad’ maakten. Lille kreeg zaterdag allerminst een ‘gladde’ show; er stond een band heel hard te werken, met een soms verbeten Bruce.
Dinsdag was hij zichtbaar fitter en minder moe, maar vooral meer ontspannen. ‘House of a Thousand Guitars’ bracht hij met veel meer overtuiging (en zonder strijd met zijn akoestische gitaar), ‘My City of Ruins’ was (nog) intenser, en hij gaf Steve veel meer ruimte: na zijn eigen solo in ‘Murder Incorporated’ daagde hij hem uit tot een fantastisch gitaarduel. ‘Glory Days’ verving ‘Bobby Jean’ tijdens de toegift en werd een uitbundig feest, waarbij Bruce Steve op het eind van het nummer zelfs de lead vocals gaf, en Steve binnen drie seconden transformeerde in de frontman. Persoonlijk vind ik ‘Land of Hope and Dreams’ veel beter werken als opener dan ‘No Surrender’, vooral omdat Bruce de avond opent met een kort welkomstwoord waarin de titel van de tour en dus het nummer al prominent zitten. Met ‘No Surrender’ ervoor lijkt het daardoor alsof hij twee keer de show begint.
Totaal niet storend, want een live-band, maar wel opvallend: het grotere aantal foutjes in deze beginfase van een tour. ‘My Hometown’ blijft prachtig, maar was dinsdag feitelijk een rommeltje: alsof verschillende bandleden op andere momenten in het nummer zaten. Laten we het jazz noemen. Toen Bruce na ‘Wrecking Ball’ aftelde voor ‘The Rising’, zette Max ‘Badlands’ in. ‘Cut’, riep Bruce, telde meteen opnieuw af, waarna ‘The Rising’ klonk. Het blijft indrukwekkend hoe snel iedereen zich op zo’n moment herstelt. De bevrijdende lach bij Max kwam pas minuten later, toen hij wél ‘Badlands’ mocht inzetten”
Lennart Bloemhof: “Bruce in betere vorm”
Lennart Bloemhof zag beide shows in Lille en was over de eerste avond minder positief over Springsteens energie. Maar de tweede avond was alles anders: “Wat een groot verschil met de eerste avond! Zo’n beetje alles was een aanzienlijk tandje beter. Door het grote doek dat was opgehangen achter de band, oogde het podium een stuk intiemer. Ook leek dit een positief effect te hebben op het geluid, want er zat veel meer diepte in de nummers en het geluid was voor een stadionconcert een dikke voldoende. Daarnaast stak de man himself in een stuk betere vorm: Bruce was energieker dan zaterdag, beter bij stem en ook opgewekter. De show voelde daardoor een stuk minder zwaar, omdat Bruce meer ontspannen oogde. Ook zijn stem was ouderwets goed, met een schitterende uithaal aan het einde van ‘Darkness on the Edge of Town’.
“Ik blijf er wel bij dat de setlist, en misschien ook het thema, zich wat moeilijker leent voor een hele tour dan de rode draad in 2023 en 2024 over vergankelijkheid en het leven. Daarin kon hij naar mijn mening veel meer van zijn rijke oeuvre kwijt dan in de huidige opzet. Het neemt niet weg dat de statements krachtig blijven (het is ook goed om te bedenken dat waarschijnlijk 90 procent van het publiek deze show één keer ziet) en Bruce het met een enorme passie brengt.”
Ruben Heuvelmans: “Scherp, levendig, vol vuur”
Ruben Heuvelmans was ook bij beide concerten: “Als Belg is Rijssel geen verre verplaatsing. Daarom twijfelde ik geen seconde om meteen twee concerten te boeken. Na het optreden op zaterdag had ik even spijt: Bruce was niet op z’n best, al had hij wél een killer setlist. Of hij nu goed of slecht was, maakte eigenlijk weinig uit — de galm was de spelbreker. Vooral tijdens ‘Lonesome Day’ en ‘Seeds’ zag je hem letterlijk terugdeinzen van de akoestiek. Je begint je dan af te vragen: hoe gaan ze dit in godsnaam oplossen voor het tweede concert?
Wel, het hielp dat er op dinsdag zo’n 10.000 mensen minder waren dan op zaterdag. De geluidscrew had rond het podium zwarte doeken gespannen, en het was dit keer geen 360°-show. Lichten uit. Eén voor één kwamen de leden van de E Street Band op in het pikdonkere stadion. Stilte. Tot de spot aanging en een massaal “BRUUUUCE!” losbarstte.
‘Bonsoir Lille.’ Hij oogde fitter dan een paar dagen eerder, maar misschien verbeeldde ik me dat. Hij telde af, en ‘Land of Hope and Dreams’ klonk. Van galm was amper nog sprake.
“Als een stoomtrein raasde Springsteen door de eerste vier à vijf songs. Geen grote wijzigingen in de setlist vergeleken met zaterdag, al kregen we ‘My Love Will Not Let You Down’ in plaats van ‘Seeds’. Halverwege het concert voelde iedereen die beide shows heeft gezien: deze dinsdag was stukken beter. De teksten die Bruce voorlas klonken oprechter. De keren dat hij op zijn borst sloeg, de noten die hij zong — het klopt allemaal. 75 jaar, maar stoppen? Ik zie het nog niet meteen gebeuren.
“Waar de vorige tour bleef hameren op vergankelijkheid en het einde, stond hij er nu weer: scherp, levendig, vol vuur. ‘Youngstown’, ‘Murder Incorporated’, ‘Long Walk Home’ — wat een trio. Kiezen is verliezen, want wat Nils Lofgren uit zijn gitaar toverde was ronduit indrukwekkend. Na ‘House of A Thousand Guitars’ volgden de nummers die traditioneel het einde van een Springsteen-show inluiden. Hij gooide er nog snel ‘Glory Days’ bij en sloot af met het geweldige ‘Chimes of Freedom’. Zijn statement was opnieuw gemaakt.
“Ik ben blij dat ik twee keer ben gegaan. Als zaterdag — mijn tiende Springsteen-show — mijn laatste was geweest, had dat wrang aangevoeld. Nu heb ik er een mooie afsluiter bij. Al kan ik het niet geloven dat hij niet meer zou terugkomen. Maar die dag komt elke keer dichterbij: ‘We’ll go where the music never ends.'”
Moses Tjhin: “Mooie solo van Charlie”
Ook Moses Tjhin zag beide shows: “Jammer dat Bruce tijdens het concert niet heeft stilgestaan bij het overlijden van Tinker, terwijl op social media hij een mooi stuk heeft geschreven. Ik vond het concert anders dan de eerste avond waar hij duidelijk zichtbaar boos was en is over de gang van zaken in de VS. Daarentegen begrijp ik dat Bruce nog meer dan in 2023-2024 zijn thema van de tour met zijn publiek wil delen. Zijn vorige thema bood al weinig ruimte voor wisseling in de setlist, nu is er nauwelijks ruimte. Ik zou het ook niet passend vinden, want Bruce is oprecht boos.
“Wel vind ik mooi dat ‘My Hometown’ op de setlist stond, want het hoort samen met ‘Death to My Hometown’ gespeeld te worden. Ik vond Bruce’ gitaarsolo bij ‘Rainmaker’ zaterdag niet heel sterk. Na dinsdagavond denk ik dat Stevie eigenlijk de solo moet spelen. Hij staat sowieso weinig in de spotlights, net als veel andere bandleden. Wel mooi dat Charlie een solo heeft gekregen bij ‘Murder Incorporated’, waarvan hij enorm genoot en wij ook. Ook mooi dat Bruce Stevie een schouderklop gaf na zijn solo en hem bij ‘Glory Days’ de microfoon gaf, waarna Stevie een aantal keren ‘Raise your hand’ zei. Dit moment deed mij het thema doen vergeten, want het was toch even een feest.
Overigens vond ik ‘Born in the USA’ op de eerste avond slecht uitgevoerd (ik snap niet waarom de volumeknoppen vaak bij dit nummer niet goed gedraaid worden). Tot slot blijft ‘Chimes of Freedom’ een prachtig nummer, hoewel ik de versie van 1988 mooier vind, wat komt door Roy’s pianospel.”
Jelle Woltjer: “Veel meer emotie dan zaterdag”
Jelle Woltjer ging beide avonden met Paul Sax en Marcel Vink: “Na de show op 24 mei met wat mankementen waar achteraf veel over werd gesproken en 3 dagen regen in Lille tot het concert van 27 mei werden wij dinsdag enorm verwend met een energieke Bruce op elk front. Het verschil was te zien op gebied van de akoestiek van de zaal, geen publiek achter het podium wat dinsdag voor een meer geheel zorgde. Maar ook de chemie, gedrevenheid en Springsteens stem zorgde voor een spektakel. Weer kwamen ‘Rainmaker’ en ‘Long Walk Home’ goed tot hun recht en spatte de energie en passie ervan af. Er was wel een echo te horen wanneer Bruce sprak tegen het publiek en bij ‘House of a Thousand Guitars’. Maar dat was voornamelijk achterin de zaal, zo hoorden we zeggen.
“Twee momenten waarop Bruce zijn emotie liet zien, vielen ons op: tijdens het einde van ‘The River’, toen het publiek een luid applaus gaf en Bruce er niet meer bovenuit kwam. Ook viel op dat bij zijn toespraak bij ‘My City of Ruins’ en tijdens het nummer zelf veel meer emotie was te voelen dan bij de uitvoering op zaterdag. Kortom, het was een geweldig show met een gevoel dat hij wat moest goedmaken na zaterdag.”
Paul Snelders: “Tweede avond stond als een huis”
Paul Snelders was er dinsdag met zijn vriend Rick Spaans, die de eerste avond in Lille ook had meegemaakt: “Ondanks dat Rick ook toen een prachtige avond heeft beleefd, gaf hij aan dat dinsdag de intensiteit vanaf het eerste moment aanwezig was, daar waar het bij het eerdere concert moest groeien. Wellicht kwam dat doordat het geluid toen in het begin nog niet optimaal was, maar mogelijk ook doordat Bruce daarvoor afscheid had genomen van zijn vriend Tinker. Deze tweede avond stond als een huis, een heerlijke setlist, een gedreven Bruce en E Street Band. Met toch weer voor ons als hoogtepunt het blok ‘Youngstown’, ‘Murder Incorporated’, ‘Long Walk Home’ (ik had de tranen in m’n ogen staan bij het gospel einde), het intieme akoestische ‘House of a Thousand Guitars’ en ‘My City of Ruins’. We hadden een vreselijke leuke groep mensen om ons heen staan, allerlei nationaliteiten, wat maakte dat zelfs ‘Born in the USA’ deze keer in de smaak viel. Kortom een heerlijke avond. Voor mij, op naar Liverpool.”
Joost Beaumont: “Fenomenaal en indrukwekkend”
Joost Beaumont: “Als verstokte Bruce fan ga ik in meerdere samenstellingen naar zijn concerten. Bijzonder is het altijd wel als ik met mijn vader ga, met wie ik in 1988 als 13-jarige (hij 42 jaar) mijn eerste Springsteen-concert beleefde in de Kuip. Lille is ons vijfde concert samen en wat hebben we weer genoten. Na afloop keken we elkaar aan en dachten allebei: wat een fantastische en bijzondere show was dit. We vonden Bruce goed bij stem, zeer energiek, erg op zijn gemak en wisselwerking met bandleden ook top. Uiteraard bracht de politieke geladenheid ook een extra dimensie.
Wat is het toch elke keer weer fijn om bij hem en zijn E Street-vrienden te zijn. Publiek was rondom ons goedgemutst en achteraan op het veld hadden twee Bruce-fans een spandoek met ‘OBNOXIOUS JERK…WE LOVE YOU!’ met verwijzing naar Trumps tweet. Lijkt erop dat er meer en meer fans komen met zichtbare steun voor Bruces aanklacht tegen de regering in VS. Goede ontwikkeling.
Mijn vader appte de rest van de familie ‘Het was heel heel goed! Bruce raasde 2 ½ uur over Lille met de bekende superenergie! Ook forse stellingname tegen US-politiek. Fantastische avond.’ Daar kon ik het alleen maar mee eens zijn.
Helaas voor mij geen ‘No Surrender’ aan het begin maar dat werd later ruimschoots goedgemaakt met ‘Darkness on the Edge of Town’, wat een grote en fijne verrassing was. Sowieso was blok met ‘My Love Will Not Let You Down’, ‘Rainmaker’, ‘Darkness’ en ‘The Promised Land’ erg sterk, alsook het blok ‘My Hometown’, ‘Youngstown’ en ‘Murder Incorporated’, waarbij de gitaren tot ver buiten Lille te horen waren. Bij ‘My Love Will Not Let You Down’ brachten Bruce, Steven en Nils gezamenlijk hun gitaren tot grote hoogte, werkelijk fenomenaal! Maar ook gitaargeweld bij ‘Because the Night kreeg mij van mijn stoel’ (jaja, drie uur staan is wat veel van het goede voor 79-jarige). Einde met ‘Chimes of Freedom’ was ook zeer indrukwekkend. Zo liet Bruce ons weer ademloos achter.
Wat een topavond! Hopelijk kan ik in toekomst nog een concert met pa-lief bezoeken.”
Eerdere concertverslagen vind je in het touroverzicht van de sectie Concerten.
Setlist 27-5: Land of Hope and Dreams (incl. People Get Ready) / Death to My Hometown / Lonesome Day / My Love Will Not Let You Down / Rainmaker / Darkness on the Edge of Town / The Promised Land / Hungry Heart / The River / My Hometown / Youngstown / Murder Incorporated / Long Walk Home / House of a Thousand Guitars / My City of Ruins / Because the Night / Wrecking Ball / The Rising / Badlands / Thunder Road // Born in the USA / Born to Run / Glory Days / Dancing in the Dark / Tenth Avenue Freeze-out / Chimes of Freedom
