Springsteen en de E Street Band hebben op woensdag 11 juni opgetreden in het Olympiastadion in Berlijn. Het publiek kreeg in een bijna drie uur durende show ‘Two Hearts’ en ‘Seven Nights to Rock’ te horen. Lennart Bloemhof, Oscar Rosenboom en Leon Verdonschot waren erbij en doen verslag. “Bruce zat goed in zijn energie.”
Bruce was na de laatste show in Liverpool kort naar huis gevlogen om met Patti Scialfa zijn 34ste trouwdag te vieren. Ook Little Steven was naar Amerika gevlogen. Beiden keerden de avond voor de show in Berlijn terug naar Europa. Bruce sprak het publiek aan het begin van de show toe in het Duits: “Gutenabend Berlin. Es is großartig wieder in Deutschland zu sein. Wilkommen zu Land of Hope and Dreams-tour.”
Springsteen en de E Street Band hebben twee keer eerder, in 2012 en 2016, opgetreden in het Olympiastadion in Berlijn, het stadion dat onder het Nazi-regime van Adolf Hitler speciaal voor de Olympische Spelen van 1936 werd gebouwd. Bruce blikte terug op een ander moment in de Duitse geschiedenis: het concert in 1988 in Oost-Berlijn, dat volgens sommigen de val van de muur mede heeft veroorzaakt. Aan het einde van het concert gisteravond droeg Bruce het nummer ‘Chimes of Freedom’ in het Duits/Engels op aan de fans die er in 1988 bij waren: “It’s great to be back in Berlin. Das ist führ die fans aus Ost-Berlin in nineteen eighty-eight.”
Lennart: “Het samenspel liep soepel en ontspannen”
Lennart Bloemhof was bij de show en mailde: “In principe had Bruce gezien z’n historie met Berlijn alleen al aan het affiche genoeg om mensen tevreden naar een concert in de Duitse hoofdstad te krijgen, en weer naar huis te laten gaan. Want wie denkt aan Bruce in Berlijn, denkt aan het legendarische concert in 1988 in Oost-Berlijn, dik zestien maanden voor de val van de Muur. Officieel waren er 160.000 Oost-Duitsers op de been voor dat concert. Onofficieel waren het er veel meer, en volgens sommige historici was door dit concert definitief de geest uit de fles in de DDR. Kortom: boeiende historie, en dat leek ook aan de oppervlakte bij Bruce, woensdagavond.
“Het concert begon met een gedreven versie van ‘Ghosts’, waarmee direct de toon werd gezet. Het werd afgewisseld met tal van ontspanningsmomenten: Bruce zocht vaak het publiek op en ook met de band liep het samenspel soepel en ontspannen. Dat was goed te zien tijdens het eerste verrassingsmoment, ‘Two Hearts’, waarbij Bruce en ‘Steve’ zichtbaar veel plezier haalden uit het weer eens innig samen zingen van dit nummer. Tegelijk voelden de speeches over de situatie in zijn thuisland gewichtiger. Misschien ook omdat het Olympiastadion door een van de gruwelijkste dictators uit de recente geschiedenis is gebouwd, waardoor Bruce z’n waarschuwende woorden sowieso meer impact hebben.
“We zaten hoog weggestopt op de tribune van het imponerende stadion, en daar was goed te zien dat Bruce ook vanaf een afstandje de normaliter wat stuggere Duitsers in beweging kreeg. Vanaf de toegiften stond iedereen, en dus kregen al die staande Duitsers nog een verrassing: ‘Seven Nights to Rock’. De cover wordt heel soms door Bruce van stal gehaald, voor het laatst vorig jaar in Nijmegen, en daarna vaak lang niet meer gespeeld. Zonde eigenlijk, want in Berlijn paste het perfect in de feestafsluiting.
“Toch was er na krap drie uur spelen nog even een gewichtig moment, kort voor ‘Chimes of Freedom’. Bruce haalde het concert in 1988 aan, zei dat het goed was om terug te zijn in Berlijn en hij droeg het lied op aan de fans van toen. Op de setlist stond toen ook ‘Chimes of Freedom‘, en Bruce leek tijdens het zingen weer even terug te keren naar dat vormende moment voor zowel hemzelf als Duitsland. Vooral toen hij, met priemende blik en volledig opgegaan in het lied, naar de mensenmassa voor zijn neus keek aan het slot. Een erg bijzondere en mooie afsluiter.”
Oscar: “Bruce verslikte zich in een grote slok bier”
Oscar Rosenboom appte enkele anekdotes over de show: “In de soundcheck werd naast het instrumentale deel van ‘Chimes of Freedom’ ook ‘The Ties That Bind’ gerepeteerd. Dat laatste nummer werd niet herhaald tijdens de show. Bij ‘Out in the Street’ nam Bruce veel tijd voor het publiek bij de zijkant van het podium. Een vrouw had een bordje bij zich waarop stond dat dit haar 30ste show was en ze het wel tijd vond voor een knuffel. Die kreeg ze ook uitgebreid, nadat Bruce het bordje aan de camera had laten zien.
“Springsteen zat goed in zijn energie, al had hij soms wat moeite met zijn stem. Ik had ook het idee dat zijn haar weer een eigen wil begon te krijgen. Tijdens ‘The Promised Land’ spuugde Bruce een fontein water uit. De mondharmonica ging naar een meisje met roze haar. Ze kuste het instrument en stopte het gelijk weg in haar bh.
“Bij ‘Tenth Avenue’ zong Springsteen aan de zijkant van het podium het personeel toe dat met bouwhelmen op al klaar stond om aan het einde van de show het podium af te breken. Bruce verslikte zich ook in grote slok bier, dat hij uit het publiek kreeg aangereikt.”
Monika Odefey schreef: “Het was een geweldig concert vanavond in Berlijn. Een heel ander energieniveau dan in Manchester, je zag vanaf het begin dat Steve en Bruce een uitstekende bui hadden. De speeches werden ondertiteld op de schermen maar op momenten dat er niets gezegd werd, stond er ook weleens ‘BLANK SLIDE’.”
Leon: “Een prachtige show”
Leon Verdonschot mailde: “Na de stad waar hij nog nooit had gespeeld, keerde Bruce woensdag terug naar de stad waar hij een langlopende geschiedenis mee heeft en waar Little Steven ‘Checkpoint Charlie’ over schreef: Berlijn. Om 18:59 liepen de bandleden het podium op, en na de introductiespeech van deze tour zette Bruce ‘Ghosts’ in. Ik had het nog nooit gehoord als openingsnummer, maar vond het geweldig werken, ook omdat hij meteen vanuit zijn speech in ‘I hear the sound of your gitaar’ viel. Het is ook het nummer dat altijd vrij duidelijk maakt hoe hij bij stem is, en het antwoord was: heel goed. Het openingsblok ‘Ghosts’ – ‘Land of Hope and Dreams’ – ‘Death to My Hometown’ was ijzersterk, en ook fraai dat hij in deze fase van zijn carrière een stadionshow kan beginnen met drie nummers van albums uit de jaren ’10 en ’20 van deze eeuw.
“Na ‘No Surrender’ kwam de eerste verrassing: de tourpremière van ‘Two Hearts’, met heerlijk samenspel en lol tussen Bruce en Steve. Bij ‘Out in the Street’, ‘The Promised Land’ en ‘Hungry Heart’ ging Bruce veelvuldig het publiek in. Bij een vrouw met een bordje waarop stond dat dit haar 30ste show was, gevolgd door ‘Time for a hug?’ hield Bruce het bordje voor de camera, om haar vervolgens onder luid applaus die knuffel te geven. Bij ‘Hungry Heart’ bleef hij zó lang in het publiek, gevolgd door het uitgebreid drinken van water, dat Max en Steve veelvuldig oogcontact hadden om het nummer op de rit te houden. Het was een grappig moment: toen Bruce doorhad dat de tekst al lang voorbij was maar het nummer nog steeds liep, vulde hij het gat op met het lulligste dansje sinds de Vogeltjesdans, tot hilariteit van Steve.
“Het slot van ‘The River’, met zijn falsetstem, was lang, prachtig en intens. ‘Youngstown’ en ‘Murder Incorporated’ waren lekker fel, met fantastische solo’s van Nils, Bruce en Steve, en de combinatie van ‘House of a Thousand Guitars’ (voor een werkelijk muisstil stadion) en ‘My City of Ruins’ was huiveringwekkend mooi. ‘Wrecking Ball’ vond ik vanavond nog beter dan normaal; Bruce legde meer nadruk op de tekst, en na het ‘Now listen’ fluisterde hij een deel van de tekst. De tweede verrassing van de avond kwam na ‘Born to Run’: nog in het outro van dat nummer zong hij ‘I got seven nights to rock / I got seven nights to roll.’ Het was een heerlijke versie, met een glansrol voor de blazers, die iets later bij ‘Twist and Shout’ nog een keer naar voren kwamen en in de spotlights stonden (figuurlijk dan, want het hele optreden speelde zich af in daglicht).
“Voor ‘Chimes of Freedom’ refereerde Bruce nog een keer naar zijn historische optreden in deze toen nog in tweeën gehakte stad voor 500.000 mensen in 1988: hij droeg het in het Duits op aan de fans uit Oost-Berlijn die er toen bij waren. Een prachtig slot van een prachtige show. Om 1 minuut voor tien, exact drie uur nadat de band opkwam, liep Bruce het podium af.
Het volgende concert vindt plaats op 15 juni in Praag.
Setlist 11-6: Ghosts / Land of Hope and Dreams (incl. People Get Ready) / Death to My Hometown / No Surrender / Two Hearts (incl. It Takes Two) / Out in the Street / Lonesome Day / Rainmaker / The Promised Land / Hungry Heart / The River / Youngstown / Murder Incorporated / Long Walk Home / House of a Thousand Guitars / My City of Ruins / Because the Night / Wrecking Ball / The Rising / Badlands / Thunder Road // Born in the USA / Born to Run / Seven Nights to Rock / Bobby Jean / Dancing in the Dark / Tenth Avenue Freeze-out / Twist and Shout / Chimes of Freedom
